I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thông tin chung:
-Tên quốc gia: Cộng hòa Kenya (Republic of Kenya).
-Thủ đô: Nairobi.
-Ngày Quốc khánh: 12/12/1963.
- Vị trí địa lý: Kenya nằm ở Đông Phi, trên đường xích đạo, giáp
Ethiopia, Sudan, Uganda, Tanzania, Somali và Ấn Độ Dương.
- Khí hậu: Vùng ven biển chịu ảnh hưởng khí hậu xích đạo nóng ẩm; phía Bắc khí hậu nóng và khô; vùng núi và cao nguyên phía Tây khá mát mẻ, lượng mưa lớn hơn.
- Diện tích: 580.646 km2. Địa hình đa dạng, vùng đồng bằng ven biển tiếp nối vùng cao nguyên và miền núi ở phía Tây Nam. Miền Bắc chủ yếu là sa mạc, miền Nam và vùng bờ biển phía Đông đất đai mầu mỡ, tập trung phần lớn dân cư.
- Dân số: 54,23 triệu người (10/2025, theo Quỹ Tiền tệ quốc tế).
- Dân tộc: Có trên 40 dân tộc, các dân tộc chính gồm: Kikuyu, Luo, Kamba, Kalenin.
- Tôn giáo: Đạo Thiên Chúa (82,5%), đạo Hồi (11%), còn lại theo tôn giáo cổ truyền.
- Ngôn ngữ chính thức: Tiếng Anh, tiếng Swahili.
- Đơn vị tiền tệ: Đồng Shilling Kenya
- GDP: 136,01 tỉ USD (2025, theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF).
- GDP/đầu người: 2.550 USD (2025, IMF).
- Đơn vị hành chính: 47 tỉnh
- Lãnh đạo chủ chốt:
+ Tổng thống: William Samoei Ruto (từ tháng 9/2022);
+ Chủ tịch Quốc hội: Moses Masika Wetangula (từ tháng 9/2022);
+ Chủ tịch Thượng viện: Amason Kingi Jeffah (từ tháng 9/2022);
+Thủ tướng (Prime Cabinet Secretary) kiêm Bộ trưởng Ngoại giao và Di cư: Ông Musalia Mudavadi (từ tháng 10/2023).
2. Khái quát lịch sử:
Từ đầu Công nguyên, các bộ lạc người Phi đã sinh sống ở vùng đất là Kenya ngày nay. Thế kỷ thứ 7, các nhà buôn Ả-rập và Ba Tư đến Kenya và kiểm soát toàn bộ khu vực vào thế kỷ thứ 10. Tiếp đó, Kenya rơi vào tay thực dân Bồ Đào Nha và Anh. Đầu những năm 1920, Hội thanh niên Kenya được thành lập, tiến hành hoạt động chống lại sự thống trị của thực dân Anh. Ngày 12/12/1963, Liên minh dân tộc Phi Kenya (KANU) đã lãnh đạo nhân dân Kenya giành độc lập từ Anh. Giai đoạn 1963 - 1978, Đảng Liên minh Quốc gia Kenya (KANU) liên tục cầm quyền và được lãnh đạo bởi ông Jomo Kenyatta (cha đẻ của cựu Tổng thống Uhuru Kenyatta). Giai đoạn 1978 -2002, dưới áp lực của phương Tây, Tổng thống Daniel arap Moi thực thi các biện pháp cải cách và thiết lập chế độ đa đảng tại Kenya từ năm 1991.
3. Thể chế nhà nước, chế độ chính trị, đảng phái chính trị:
- Kenya theo chế độ Cộng hòa Tổng thống. Tổng thống là người đứng đầu Chính phủ, nhiệm kỳ 5 năm, được bầu qua phổ thông đầu phiếu.
- Cơ cấu nghị viện: Theo hệ thống lưỡng viện gồm: Quốc hội (Chủ tịch Quốc hội cùng 290 thành viên được bầu từ các cử tri đã đăng ký, 47 phụ nữ được bầu từ các cử tri của các hạt, 12 thành viên được các đảng phái chính trị của Quốc hội đề cử để đại diện cho lợi ích đặc biệt của thanh niên, người khuyết tật và người lao động) và Thượng viện (Chủ tịch Thượng viện cùng 47 thành viên được bầu từ các quận, 16 thành viên nữ được các đảng phái đề cử, 02 thành viên gồm 1 nam, 1 nữ đại diện cho thanh niên, 02 thành viên gồm 01 nam, 01 nữ đại diện cho người khuyết tật).
- Các đảng phái chính trị: Kenya có khoảng 30 đảng phái chính trị, trong đó các đảng chính gồm:
+ Liên minh Dân chủ Thống nhất (UDA) là đảng chính trị cầm quyền hiện tại ở Kenya. Đảng này, ban đầu được gọi là Đảng Phát triển và Cải cách, chính thức đổi tên thành UDA vào tháng 12/2020.
+ Đảng Julibee là một đảng chính trị lớn ở Kenya. Đây là đảng cầm quyền của Kenya từ năm 2016 đến năm 2022.
- Siêu Liên minh quốc gia (NASA): liên minh đối lập, thành lập từ năm 2017, hiện chiếm 125/349 ghế tại Quốc hội và 24/67 ghế tại Thượng viện.
4. Đặc điểm tình hình, chính sách:
4.1. Chính trị - xã hội:
- Trong cuộc tổng tuyển cử vào tháng 8/2022, ông William Ruto đã giành được 50,5% số phiếu bầu và trở thành Tổng thống. Tình hình an ninh, chính trị tại Kenya hiện nay cơ bản ổn định.
- Kenya xếp hạng 143/193 nước về chỉ số phát triển con người năm 2025 (UNDP).
4.2. Kinh tế:
- Kenya là quốc gia phát triển khá năng động, một trong những nền kinh tế lớn nhất Đông Phi (sau Ethiopia) và nằm trong số 10 nền kinh tế lớn nhất của châu Phi. Giai đoạn 2009-2023, tốc độ tăng trưởng trung bình đạt gần 5,6%. Kinh tế của Kenya chủ yếu dựa vào dịch vụ và nông nghiệp.
+ Cơ cấu kinh tế: dịch vụ (47,7%), nông nghiệp (35%), công nghiệp (17,3%)
+ Các mặt hàng xuất khẩu chính: trà, dầu thô, vàng, cà-phê.
+ Các mặt hàng nhập khẩu chính:xăng dầu, dầu cọ, ôtô.
+ Các đối tác thương mại chính: Anh, Mỹ, Nhật, Ấn Độ, Nam Phi, Các tiểu vương quốc Ả-rập thống nhất, Trung Quốc, Hà Lan, Tanzania, Uganda.
- Kenya được hưởng các ưu đãi thương mại với EU (hiệp định EBA - Everything but arms), Mỹ (Đạo luật về Tăng trưởng kinh tế và cơ hội cho châu Phi, AGOA). Cuối năm 2020, Anh đã ký Hiệp định Đối tác Kinh tế (EPA) với Kenya để đảm bảo trao đổi thương mại không bị gián đoán sau khi Anh rời EU. Ngoài ra, Kenya đã ký Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Liên minh châu Âu (EU) vào tháng 12/2023, trở thành quốc gia châu Phi đầu tiên ký Hiệp định này với EU kể từ năm 2016.
- Chính phủ Kenya đang triển khai Chương trình chuyển đổi kinh tế, tập trung vào các trụ cột: (i) Chuyển đổi nông nghiệp và tăng trưởng toàn diện; (ii) Chuyển đổi các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; (iii) Nhà ở và định cư giá rẻ; (iv) Chăm sóc sức khỏe toàn dân; và (v) Đường cao tốc, kỹ thuật số và ngành công nghiệp sáng tạo.
Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Kenya coi số hóa là nền tảng của chiến lược kinh tế, với Tầm nhìn Kenya 2030 và Chương trình chuyển đổi kinh tế từ dưới lên (BETA) nhấn mạnh việc tích hợp các công nghệ số vào các lĩnh vực nhằm thúc đẩy tăng trưởng.
5. Chính sách và quan hệ đối ngoại:
- Kenya là thành viên Liên hợp quốc, Khối Thịnh vượng chung, có quan hệ hợp tác chặt chẽ với nhiều nước lớn/tầm trung như Mỹ, Anh, Trung Quốc, Ấn Độ...
- Về hội nhập khu vực châu Phi, bên cạnh việc phát huy vai trò tích cực tại Liên minh châu Phi (AU), Kenya là thành viên sáng lập của Cộng đồng Đông Phi (East African community - EAC).
II. QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM
1. Quan hệ chính trị:
- Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: 21/12/1995.
- Cơ quan đại diện tại mỗi nước: Hiện Đại sứ quán Việt Nam tại Tanzania kiêm nhiệm Kenya. Đại sứ quán Kenya tại Thái Lan kiêm nhiệm Việt Nam.
- Hoạt động trao đổi đoàn:
+ Đoàn Kenya thăm Việt Nam: Bộ trưởng Ngoại giao Monica Juma (12/2019).
+ Đoàn Việt Nam thăm Kenya : Chủ tịch tỉnh Nghệ An Hồ Xuân Hùng (1995); Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng thăm theo dự án phòng chống HIV/AIDS (2010); Đoàn đặc phái viên của Thủ tướng Chính phủ, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng (02/2025); Đặc phái viên Tổng thống Kenya, Bộ trưởng Quốc phòng tham dự Hội nghị thượng đỉnh P4G (4/2025).
2. Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư:
- Thương mại: Kim ngạch trao đổi thương mại song phương năm 2025 đạt 140 triệu USD, tăng khoảng 19% so với năm 2024 (117 triệu USD), trong đó Việt Nam xuất siêu (125 triệu USD) gồm hàng dệt, may, sản phẩm hóa chất, thức ăn gia súc và nguyên liệu, máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác, phân bón các loại, clanhke và xi măng, sản phẩm từ sắt thép. Việt Nam nhập khẩu chủ yếu các mặt hàng rau quả, thủy sản, hóa chất, thức ăn gia súc và nguyên liệu, quặng và khoáng sản khác.
- Đầu tư: Hiện Kenya có 01 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng đầu tư 40,77 triệu USD.
- Nông nghiệp: Năm 2016, Bộ Thủy sản Kenya mong muốn hợp tác với ta trong lĩnh vực thủy sản nhưng đến nay chưa triển khai hợp tác. Năm 2018, Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI) có trụ sở chính tại Kenya đã chính thức mở văn phòng đại diện tại Việt Nam để hợp tác phát triển chăn nuôi kỹ thuật ở một số tỉnh của Việt Nam.
3. Hợp tác trong các lĩnh vực khác:
Hai nước tích cực phối hợp và ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương.
4. Cộng đồng Việt Nam tại Kenya:
Cộng đồng người Việt Nam tại Kenya rất nhỏ, gồm 12 người. Bên cạnh đó, theo số liệu không chính thức, có khoảng 100 - 150 người Việt đang sinh sống theo diện visa du lịch 3 tháng.
5. Các Hiệp định thoả thuận đã ký kết giữa hai nước:
Bộ Ngoại giao hai nước đã ký MOU về tham vấn chính trị (02/2025).
Tháng 01/2026